“Zelfs na jaren ervaring op de teller blijf ik onzeker over wat ik doe in de klas! Het lijkt alsof ik me steeds minder competent voel.” Een ervaren leerkracht kijkt me wat vertwijfeld aan. Haar verzuchting klinkt me niet vreemd in de oren. Dit gaat niet enkel over haar… dat geldt ook voor mij en misschien ook wel voor jou. Het gevoel blijkt dus vaker voor te komen.
Waarom groeit de twijfel over je professionaliteit soms?
Dunning en Kruger (1999) stelden tijdens een experiment vast dat diegenen die minst kennis hadden over een onderwerp, daar meest overtuigd hun mening over brachten. Door hun gebrek aan kennis maakten ze foute veronderstellingen én misten ze ook het besef dat ze hier fouten maakten. Die vaststelling impliceert ook dat mensen met meest kennis soms het meest terughoudend en genuanceerd hun boodschap brengen.
Hoe komt dat? Laat me het zeggen met een beeldspraak. Wanneer je in een donkere kamer bent kan je in de overtuiging blijven dat je je in een lege kamer bevindt. Vanaf het moment dat er een sprankeltje licht binnen sijpelt merk je dat er meer in die ruimte staat dan je oorspronkelijk dacht. Zelfs wanneer je het volledige licht laat schijnen op die kamer zal je merken dat er steeds nieuwe duistere hoekjes zijn die hun geheimen nog moeten blootgeven.
Hoe meer inzichten je hebt, hoe meer je ook een indruk krijgt van wat je nog niet hebt verworven maar ook zijn waarde heeft. Dat kan zorgen voor twijfel en kan leiden tot voorzichtigheid in het claimen van een waarheid.
Eigenlijk kunnen we ons troosten met de wetenschap dat onzekerheid bij toenemende kennis geen teken is van onbekwaamheid maar net een teken van groeiend inzicht in een bepaald vakgebied.
Leren als cyclus van bewustwording.
De leercurve van competenties (four stages of competence) van Martin Broadwell (1969) kan hier duidelijkheid in brengen.
Als je het mij vraagt is dit eerder een continue (cyclisch) proces dat zich voortdurend blijft herhalen op verschillende vlakken aangezien elke nieuwe verdieping opnieuw een fase van onbekwaamheid opent.
Professionalisering vanuit bewustwording
Elk bewustzijn van onbekwaamheid kan dus leiden tot groei en professionalisering. Zolang je je niet bewust bent van een tekortkoming… zal er ook geen nood zijn aan inzetten op leren en verandering. Zolang je in fase 1 vertoeft van dit proces lijkt het voor jou vanzelfsprekend dat je je job goed uitvoert. Wanneer je in fase 1 zit i.v.m. een onderwerp lijkt er geen vuiltje aan de lucht, alleen is er het gevaar van overschatten van je eigen kunnen en handelen.
De twijfel komt wanneer je op één of andere manier beseft dat er een bepaalde complexiteit is die je op dit moment nog niet helemaal vat, een vaardigheid die je nog niet helemaal in de vingers hebt.
De directeur vraagt je naar hoe jij GOK implementeert in je klas en op dat moment hoor je het donderen in Keulen. De collega van het jaar hoger stelt een kritische vraag over hoe jij vorig jaar aandacht gaf aan werkhouding terwijl jij daar nog niet expliciet bij stil stond. De aanvangsbegeleider stelt je aanpak van die ene kleuter in vraag terwijl jij dacht dat dit net ‘the way to go’ was.
Fase 2 is de wake up call die we krijgen om actief aan de slag te gaan met nieuwe kennis. Onze wereld gaat open (we werden bewust) en we willen er iets aan doen. Dan komt fase 3 waarin we ons willen bekwamen in dat nieuw ontdekte aspect. We vragen advies bij collega’s, lezen een boek, beluisteren een podcast, oefenen in onze klas… We doen dat met vallen en opstaan maar gaandeweg worden we competenter op het vlak waar we bewust mee aan de slag gingen.
Na het ploeteren in fase 3 komt er een moment waarbij we de nieuwe inzichten en aanpak geïnternaliseerd hebben en spontaan handelen wanneer het over deze zaken gaat.
Je bent helemaal vertrouwd met GOK en je gaat hier spontaan mee aan de slag. Het werken aan werkhouding zit geïntegreerd in je vaste klaswerking en je bezit een heel gamma aan manieren om de zorgen voor die ene kleuter aan te pakken. Op dat moment ben je bekwaam, en zelfs in die mate dat je handelen geen extra aandacht kost.
Vanaf fase 3 verwerven we nieuwe vaardigheden, we voelen ons competenter, voelen ons meer tevreden want we ervaren succes in het bijleren. Maar dan biedt er zich opnieuw een inzicht van onbekwaamheid aan.
Hoe vind ik rust en vertrouwen over mijn eigen kunnen ?
Er zal altijd meer te weten, meer te leren en meer te ontdekken zijn dan wat we nu al hebben verworven…we blijven zoeken. Rust zal er nooit komen doordat we alle kennis verzamelden, rust kan komen wanneer we ons neerleggen bij het besef dat we steeds onderweg zullen zijn.
Twijfelen is geen zwakte, twijfel kan de motor zijn tot levenslang leren.
Mijn leidinggevende noemt het een vorm van kwaliteitsbewaking.
Daar kan ik mee leven… jij ook?
Bronnen:
Weet dat je te weinig weet – zo bestrijd je je innerlijke hokjesmens - De Correspondent
Teaching For Learning (XVI.) - Gospel Guardian vol.20, no.41, pg.1-3a